Слово на Неговото преосвештенство епископ Антаниски г. Партениј, изговорено по читањето на светото Евангелие на Божествената Евхаристија на сеноќното бдение за Водокрст, на 5/18 јануари 2026 лето Господово
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух!
Спасителот на светот, мили мои, нашиот Господ Исус Христос, Својата јавна проповед ја започнува по Своето Крштение во реката Јордан. Дури тогаш, откако ќе биде откриен пред светот, Он излегува за да ја возвести благата вест за Царството Божјо. А тоа откровение се случува преку оној кој е наречен Негов Претеча, Негов претходник, светиот Јован Крстител, кој на бреговите на Јордан јасно и недвосмислено засведочи: Еве Го Агнецот Божји, Кој ги зема гревовите на светот[1].
Ништо кај свети Јован не е случајно, ниту неговото служење, ниту неговото доаѓање на свет. Тој е роден по чудесен начин, од престарени родители, по благовестие на архангелот Гаврил, упатено до неговиот татко Захарија, кој бил првосвештеник и служел во храмот Господов. Светото Писмо ни сведочи дека Захарија, слушајќи го ветувањето дека неговата бесплодна и престарена сопруга Елисавета ќе роди син, се поколебал и запрашал: По што ќе го разберам тоа? Јас сум стар, а жена ми е веќе во поодминати години[2]. Поради тоа неверие, тој бил привремено замолкнат, сè додека ветувањето не се исполни и додека, со послушност кон ангелската заповед, не го напиша името на детето: Јован[3]. Тоа молчење, а потоа и исповедање, не е само лична поука за Захарија, туку длабок духовен показател: човечкиот говор замолчува пред тајната, за повторно да се отвори како сведоштво и славословие кога тајната ќе се открие.
Затоа и Црквата, во пресрет на големиот празник Богојавление, во овој неделен ден пред Христовото Крштение, повторно нè враќа кон личноста на свети Јован Крстител, читајќи ни од Евангелието според свети Марко, коешто започнува токму со неговата проповед во пустината[4]. Пред нашите духовни очи се појавува ликот на испосникот: облечен во облека од камилски влакна, хранет со акриди и див мед, целосно ослободен од сè што го врзува човекот за удобноста и самодоволноста на овој свет. Не како некоја романтична фигура, туку како жив укор и жива најава на нешто радикално ново.
Црквата ни го предлага свети Јован како образец, како урнек на човек што живее со целосна свесност дека овој свет не е крајна вистина. Тој е оној кој покажува кон Царството небесно, но не со зборови само, туку со целиот свој живот. Тој е гласот кој ја најавува новата твар, почетокот на новата епоха во историјата на спасението. Таа нова епоха не започнува со некоја идеја или учење, туку со Личност, со Синот Божји, Кој станува човек. Свети Јован не се наметнува себеси, туку исчезнува пред Оној Кого го најавува: Он треба да расте, а јас да се смалувам[5].
Преку примерот на свети Јован, Црквата нè поучува какви треба да бидеме, доколку сакаме да бидеме Христови ученици. Ни покажува дека познанието на Христос не е резултат на интелектуална љубопитност, туку плод на внатрешна подготовка, на покајание и смирение. Зашто Христос доаѓа на начин кој ја соблазнува логиката на овој свет: Творецот на светот, Создателот на сета видлива и невидлива твар, не доаѓа во слава, туку во смирение; не доаѓа како далечен Бог, туку како Човек, како „еден од нас“. Апостол Павле оваа тајна ја опишува со мошне силни зборови кога вели дека Христос „Се понижи Себеси, земајќи обличје на слуга“[6], за човекот, преку благодатта, да стане причесник на Божјиот живот.
На друго место во своите посланија, Апостолот вели дека знаеме оти целото создание заедно со нас воздивнува и страда во родилни маки досега[7], очекувајќи избавување од распадливоста. Падот на човекот не ја погодил само човечката душа, туку целото создание. Затоа и спасението во Христос не е бегство од светот, туку негова обнова. Во Христа, целата твар се осветува и се враќа кон својата првобитна смисла. Токму поради тоа, празникот Богојавление има толку длабоко космичко значење. Христос влегува во водите на Јордан не затоа што има потреба од очистување, туку за да ги освети водите, и преку нив и целата природа. Водата, која го сочинува најголемиот дел од Земјата и, се разбира, од нашето тело, станува носител на благодатта и просвештението. Не е случајно што Бог го избира токму овој елемент. Со тоа ни покажува дека материјалниот свет не е нешто туѓо на Божјиот план за спасение, туку дел од него. Човечкото тело, како дел од создадениот свет, не е пречка за спасението, туку место каде што се одвива истото.
На воскресното неделно Евангелие на Утрената слушнавме дека воскреснатиот Христос им се јавува на учениците со Своето преобразено, но реално човечко тело, и јаде пред нив[8], за да им покаже, од една страна, дека воскресението не е привид, и од друга, дека Он има вистинско човечко тело. Тоа тело, прославено и обожено, се вознесува и „седнува оддесно на Отецот“. Со тоа, Христос ја внесува човечката природа во самото срце на божествениот живот. Тоа е крајната потврда дека Бог сака да го спаси целиот човек: и душата и телото.
Токму затоа, ништо не ја потресува човечката историја толку длабоко како оваа вистина: Бог, Творецот на небото и на земјата, стана човек заради мене, заради тебе, заради секоја поединечна личост од сотворението на светот, па сѐ до крајот. И не само што се приближи, туку ни го даде Своето Тело како храна, како вистинско Дрво на животот, кое го заменува изгубеното дрво од Едем. Таму, преку непослушноста, влезе смртта, а овде, преку послушноста и љубовта, ни се дава животот.
Божјиот домострој за нашето спасение постојано нè враќа кон едноставна, но неизбежна вистина: Бог од нас бара смирение. Не апстрактно чувство, туку начин на постоење. Христос го покажа тоа смирение од раѓањето во пештерата, преку целиот Свој живот, па сè до крсната смрт, која е врв на љубовта и самопонижувањето. И токму преку тоа смирение, човекот се преобразува во нова твар[9].
Историјата ни сведочи дека оние кои најмногу придонеле за светот биле луѓе кои живееле во смирение, со споменот на смртта и со свесноста дека овој живот е минлив. Светителите, за кои читаме во житијата, не бегаа од светот од омраза, туку го надминуваа светот од љубов кон вечноста. За нив, смртта не беше крај, туку премин. А денес, често гледаме дека дури и ние, христијаните, се плашиме од смртта и од разговорот за неа. Забораваме дека како што раѓањето е природен влез во животот, така и заминувањето од овој свет е премин кон ново, вечно раѓање.
Во овој контекст треба да ја разбереме и нашата современост. Живееме во време кога технологијата сè повеќе го зазема просторот на човечкиот живот. Дигиталниот свет, иако корисен, често го иззема телото, живиот однос, конкретното присуство. Човекот лесно станува „бестелесен набљудувач“, отсечен од реалноста на заедништвото. Но празникот Богојавление нè потсетува дека Бог не го спаси светот виртуелно, туку реално, телесно, во водите на Јордан. Христос не дојде да спаси некоја апстракција, некоја идеја за човекот, туку живиот, целосен човек.
Затоа, повикот до нас од овој празник е мошне јасен: да живееме како сол на земјата и светлина на светот[10], свесни дека светот во голема мера зависи од тоа како ние, христијаните, го живееме нашето крштение. Ние треба како свети Јован да сведочиме со животот, а не само со зборовите, покажувајќи кон Христа, кон Јагнето Божјо Кое ги зема гревовите на светот.
По молитвите на свети Јован Крстител, да го доживееме празникот Богојавление како вистинско Просветление. Многумина од вас ќе влезат во осветените води, но најважно е, пред сѐ, да влеземе во ова големо таинство духовно, со покајание и со вера. Секој празник нека биде скалило поблиску до Бога, чекор кон подлабоко заедништво со Него и со нашите солуѓе.
Така, овој празник нека нè приближи кон нашиот возљубен Спасител, Господ Исус Христос, и кон славењето на Светата Троица, Отецот и Синот и Светиот Дух. Амин.
[1] Јован 1, 29.
[2] Лука 1, 18.
[3] Исто, 63.
[4] в. Марко 1, 1-8.
[5] Јован 3, 30.
[6] Филип. 2, 7.
[7] Рим. 8, 22.
[8] в. Јован 21, 1-14.
[9] сп. 2. Кор. 5, 17.
[10] сп. Матеј 5, 13-14.
