Ekziston një natë në të cilën shkretëtira flet. Ekziston një lindje pas së cilës buzët e plakura, të mbetura pa zë për muaj të tërë, hapen përsëri – jo thjesht për të folur, por për të himnuar. E tillë është kjo natë: nata në të cilën Manastiri ynë i shenjtë i Bigorskit kremton të kremten e tij – Lindjen e Profetit të nderuar dhe të lavdishëm, Pararendësit dhe Pagëzorit të Zotit, Shën Joanit, atij prej të cilit nuk ka dalë më i madh ndër ata që kanë lindur prej gruaje.
Sepse, edhe para se ta shihte botën, ai tashmë e njohu Dritën: që nga barku i nënës së tij kërceu nga gëzimi përpara ardhjes së Shpëtimtarit, ashtu si qengji kërcen përpara diellit pranveror. Dhe kur u plotësuan ditët dhe Elisaveta shterpë lindi, atëherë edhe Zaharia i heshtur e gjeti përsëri fjalën e tij – dhe fjala e parë e gjuhës së zgjidhur nuk ishte qortim për heshtjen, por bekim ndaj Perëndisë. Ja i gjithë misteri i kësaj dite: shterpësia lulëzon, heshtja këndon, dhe në vendin e shkretë zë fill ai zë që së shpejti do të thërrasë mbi Jordan: “Përgatitni udhën e Zotit dhe drejtoni shtigjet e Tij.” Kandil përpara Diellit të paperëndueshëm, mik i Dhëndrit që gëzohet për zërin e Tij – i tillë është Pararendësi ynë më i dashur, e tillë është edhe festa jonë.
Dhe ashtu si dikur drejt tij, në shkretëtirë, dilte i gjithë populli nga krahinat përreth Jordanit, ashtu edhe tani, në këtë natë të bekuar, drejt shkretëtirës së Bigorskit u mblodh një shumicë orthodhoksësh, për të lavdëruar Lindjen e Pagëzorit me një zemër dhe me një gojë.
U krye një agripni e gjithë-natshme, shumëorëshe – një rrjedhë lutjeje në të cilën orët dukej sikur e humbën masën e tyre, ndërsa zemrat u bashkuan në një falënderim të vetëm ndaj Perëndisë dhe ndaj Pararendësit të Tij të lavdishëm. Në madhështinë e qetë të shërbesës hyjnore, nën përkujdesjen shpirtërore dhe udhëheqjen lutëse të jerondit tonë, Hirësisë së Tij, Episkopit të Antanisë, z. Partenij, dhe me pjesëmarrjen plot dashuri të vëllazërisë, të miqve tanë të dashur nga Mali i Shenjtë, Greqia dhe Rumania, si edhe të popullit të mbledhur, Manastiri i Bigorskit u dëshmua përsëri si shtëpi lutjeje dhe liman gëzimi. Mbi shkëmbin e Bigorskit, në shtëpinë e Pararendësit të Nderuar, u ndie ai unitet hirplotë i Kishës, në të cilin çdo mysafir, çdo pelegrin dhe çdo lutës bëhet pjesë e një lavdërimi të madh, të mbështjellë me paqe, dinjitet dhe gëzim shpirtëror.
Dhe për gëzimin tonë të madh, mbi këtë kremte zbriti edhe bekimi i Mbretëreshës Nënë, përmes Kopshtit të saj të përmbibekuar. Pikërisht për agripninë e gjithë-natshme erdhën: jerondi i nderuar athonit Antipa, së bashku me bashkëvëllain e tij, atë Theodosin; vëllai ynë i dashur në Krishtin, arkimandriti Matej, gjithashtu nga Kopshti i Hyjlindëses së Tërëshenjtë; së bashku me etërit e nderuar, arkimandritin Prodromos nga Mitropolia e Karpenisit dhe arkimandritin Filaretos nga Mitropolia e Thivës; si edhe protoprezviteri i nderuar, atë Themistokli, nga kisha e Shën Elefterit në Athinë dhe hirodiakoni i nderuar Hrizostom nga Mali i Shenjtë.
Një nder i veçantë dhe vërtet historik, si edhe një ngushëllim i madh shpirtëror për bashkësinë tonë murgërore, ishte prania e Guvernatorit Civil të Malit të Shenjtë Athos, njëkohësisht edhe Arkond i Patriarkanës Ekumenike, z. Alkiviadis Stefanis, i cili erdhi së bashku me atë Antipën. Ardhja e tij përbën një ngjarje me rëndësi të veçantë, sepse për herë të parë në Manastirin tonë, madje edhe në këto treva tona, shkeli një personalitet kaq i lartë i lidhur me Shtetin e shenjtë Athonit, me rendin e tij shekullor, dinjitetin shpirtëror dhe traditën e gjallë murgërore. Në vizitën e tij, sikur u dallua një urë dashurie dhe nderimi ndërmjet Manastirit të Bigorskit dhe Malit të Shenjtë, ndërmjet malit të Pararendësit dhe Kopshtit të Hyjlindëses, ndërmjet Manastirit tonë të shenjtë dhe asaj toke të shenjtë që prej shekujsh është zemra e murgërisë orthodhokse. Manastiri ngazëlloi me frymë athonite, sa dukej se vetë Athosi, me jerondët e tij të hirshëm, rojtarët dhe shërbëtorët e tij të devotshëm, kishte ardhur për vizitë te Pararendësi – një shkretëtirë murgërore për t’iu përulur një shkretëtire tjetër murgërore.
Para vetë fillimit të agripnisë, i pari me fjalën e tij të ngrohtë dhe të përzemërt u drejtua jerondi ynë, Hirësia e Tij, Episkopi i Antanisë, z. Partenij, duke i përshëndetur me dashuri dhe nderim mysafirët e lartë:
Shkëlqesia Juaj, i nderuar Guvernator Civil i Malit të Shenjtë dhe Arkond i Kishës së Madhe të Shenjtë të Krishtit, zoti Alkiviadis Stefanis,
Të shumëpërndershmit dhe të përndershmit etër,
Etër të nderuar dhe vëllezër e motra të dashur në Zotin,
Në këtë mbrëmje të bekuar, kur Shpirti i Perëndisë na udhëheq drejt agripnisë së gjithë-natshme për Lindjen e ndritshme dhe gëzimprurëse të Shën Joan Pararendësit dhe Pagëzorit të Zotit, zemra e Manastirit tonë të shenjtë të Bigorskit mbushet me mirënjohje të veçantë, përmallim shpirtëror dhe gëzim të shenjtë. Sepse kjo natë nuk është thjesht edhe një mbledhje lutjeje, por vazhdim i mistershëm i asaj gëzimi që filloi në shtëpinë e Zaharisë dhe Elisavetës, kur, pas shumë lutjesh, heshtjeje, lotësh dhe pritjeje, lindi zëri i Fjalës, kandili i Diellit, Pararendësi i Shpëtimtarit.
Shën Joani është ai që qëndron në kufirin ndërmjet së vjetrës dhe së resë, ndërmjet hijes dhe përmbushjes, ndërmjet dëshirimit të përmallshëm dhe shfaqjes. Ai është banori i shkretëtirës që e bëri shkretëtirën tempull, i heshturi që u bë zëri më i fuqishëm, asketi që nuk mbajti asgjë për vete, por tërë jetën e tij e shndërroi në tregim drejt Krishtit: “Ja Qengji i Perëndisë, që ngre mëkatin e botës.” Prandaj edhe ky Manastiri ynë, i cili që nga themelimi i tij jeton nën bekimin e tij mbrojtës, sonte, me një ndjenjë të veçantë drithërimi të shenjtë, falënderon Perëndinë për të gjitha mirësitë e Tij dhe dhuratat e Tij providenciale.
Dhe një prej këtyre dhuratave, pa dyshim, është edhe ky vazhdim i bekuar i gëzimit që Zoti na e dhuroi në këto ditë të shenjta. Pasi dje patëm nderin dhe bekimin që në Manastirin tonë të mirëpresim atin dhe vëllain tonë të dashur dhe gjithmonë të çmuar në Krishtin, arkimandritin Matej, si edhe me etërit e nderuar Prodromos nga Mitropolia e Karpenisit dhe Filaretos nga Mitropolia e Thivës, si dhe me të dashurin tonë atë Themistokli nga Athina, sot na dhurohet edhe një gëzim tjetër i paçmueshëm: prania juaj mes nesh, i nderuar zoti Alkiviadis Stefanis.
Për bashkësinë tonë murgërore kjo përbën një ngushëllim të madh shpirtëror, një vizitë shumë domethënëse dhe një nder vërtet historik. Për herë të parë në këtë Manastir të shenjtë, dhe mund të themi edhe në këto trevat tona, shkel një personalitet kaq i lartë, i lidhur drejtpërdrejt me Shtetin e shenjtë Athonit, me rendin e tij shekullor, me dinjitetin e tij shpirtëror dhe me traditën e gjallë murgërore që atje, si një kandil i pashuar, digjet për më shumë se një mijë vjet.
Ardhjen tuaj, së bashku me të nderuarin jerondin athonit Antipa, ne e përjetojmë vërtet si një shenjë të madhe dhe të bekuar. Në të njohim një urë dashurie, nderimi dhe afërsie shpirtërore ndërmjet Manastirit të Bigorskit dhe Malit të Shenjtë Athos; ndërmjet malit të Pararendësit dhe Kopshtit të Hyjlindëses; ndërmjet Manastirit tonë të përulur, të vendosur në këto prehëra malore, dhe asaj toke të shenjtë që prej shekujsh është zemra e murgërisë ortodokse, shkollë pendimi, punëtori lutjeje dhe shenjtërie, dhe shenjtërore e qetë e Orthodhoksisë mbarëbotërore.
Për përkushtimin dhe dashurinë tuaj ndaj Malit të Shenjtë, i nderuar zoti Stefanis, kemi dëgjuar me respekt nga jerondi Antipa, si edhe nga etër të tjerë athonitë. Mirëpo, me providencën e Perëndisë, patëm mundësi edhe personalisht të bindemi për këtë dashuri tuajën, për atë zjarr të sinqertë ndaj Kopshtit të Hyjlindëses së Tërëshenjtë, kur dëgjuam fjalimin tuaj në simpoziumin kushtuar të lumturndjerit jerondit Emilianos të Simonopetrës, mbajtur në Athinë, më 9 maj të këtij viti. Atje e ndjemë qartë se shërbimi juaj ndaj Malit të Shenjtë nuk është vetëm një detyrë që buron nga përgjegjësia e besuar, por edhe një lidhje e brendshme, nderim dhe dashuri shpirtërore ndaj traditës së tij të shenjtë.
Mali i Shenjtë nuk ka qenë kurrë vetëm një hapësirë gjeografike. Ai është gjendje shpirtërore, frymëmarrje liturgjike, mister i hirshëm i Kishës. Atje, nën mbrojtjen e Zonjës sonë të Tërëshenjtë, Hyjlindëses, dhe nën bekimin e Patriarkanës Ekumenike të Fronit të Parë, popujt i humbasin ndarjet e tyre jo sepse pushojnë së qeni ata që janë, por sepse bëhen ajo që janë thirrur të jenë: një trup në Krishtin, një zemër në lutje, një shpirt në pendim, një kungim i shenjtë në Potirin e Zotit.
Pikërisht atje, në traditën athonite, zbulohet me qartësi të veçantë edhe kuptimi i thellë i Romejësisë: jo si përkatësi e ngushtë etnike apo politike, por si identitet mbikombëtar, kishtar dhe shpirtëror i orthodhoksëve; si mënyrë ekzistence në të cilën popujt, gjuhët dhe kulturat e ndryshme mblidhen në një besim, një Liturgji Hyjnore dhe një vetëdije kishtare e pajtuese. Të gjitha gjuhët dhe të gjithë popujt, ndër shekuj, atje kanë mësuar se përkatësia e vërtetë nuk e shfuqizon atdheun, por e shenjtëron; nuk e poshtëron popullin, por e ngre drejt katolicitetit të Kishës.
Murgjit që janë ushqyer nga ai shpirt athonit, kur janë kthyer në vendet e tyre, nuk kanë sjellë me vete ideologji, por paqe; nuk kanë sjellë krenari njerëzore, por përulësi të hirshme; nuk kanë sjellë ndarje, por përvojë uniteti. Kështu ka qenë ndër shekuj, dhe kështu ndodhi edhe me ne. I lumturndjeri jerondi Gjergj Kapsanis, igumen i Manastirit të shenjtë të Grigoriut, në një kohë shumë të vështirë, të pafavorshme dhe të rënduar nga paragjykime politike e shoqërore, hapi portat e zemrës së tij për disa murgj nga vendi ynë. Ai nuk na shikonte përmes prizmit të ndarjeve tokësore, por me sytë e Kishës, me vështrimin e atit shpirtëror, i cili në çdo njeri kërkon ikonën e Perëndisë dhe mundësinë e ngjalljes.
Prej tij ne nuk morëm vetëm mikpritjen athonite, por edhe një amanet shpirtëror. Kur erdhi koha të ktheheshim në atdheun tonë, ai na bekoi dhe na porositi se manastiret duhet të jenë të hapura për çdo njeri; se populli ka etje për murgëri të gjallë; se manastiret nuk duhet të jenë fortesa të mbyllura, por përqafime të Kishës, vende ku njeriu e gjen përsëri veten në Perëndinë. Jerondi kishte mundësi t’i njihte rrethanat e këtushme, dhe prandaj fjala e tij për ne nuk ishte një mësim i largët, por një drejtim profetik, bekim atëror dhe themel për veprën që më pas, me mëshirën e Perëndisë, filloi të ndërtohej.
Dhe ja, sot, pas tre dekadash, ndërsa ky Manastir, me flijim dhe dashuri, përpiqet të jetë shtëpi e hapur për çdo njeri, spital për shpirtrat e plagosur, liman për të rinjtë, ngushëllim për të moshuarit, dëshmi e besimit dhe dashurisë së Krishtit në një mjedis shpesh të sprovuar nga vështirësi të ndryshme, praninë tuaj mes nesh e përjetojmë si një njohje të atij bekimi athonit. Jo si njohje të meritave tona njerëzore – sepse çdo gjë e mirë është prej Perëndisë – por si dëshmi se fara e mbjellë me lutjet e etërve athonitë, me lotët e paraardhësve tanë dhe me mbrojtjen e Shën Pararendësit, vërtet ka dhënë njëfarë fryti.
Prandaj, i nderuar zoti Stefanis, ju falënderojmë nga zemra që patët mirësinë të jeni sonte me ne. Prania juaj është një nder i madh për Manastirin tonë, por edhe gëzim për të gjithë ata që e duan Malin e Shenjtë dhe shohin në të një nënë shpirtërore, e cila pa u imponuar, pa zhurmë, pa pushtet tokësor dhe pa kotësi, ndër shekuj ruan dinjitetin më të thellë të njeriut orthodhoks: lutjen, pendimin, bindjen, unitetin liturgjik dhe dashurinë ndaj Krishtit.
Mirënjohje edhe për ju, i dashur jerondi Antipa, që me praninë tuaj athonite e pasuroni këtë mbrëmje dhe na sillni atë aromë të shkretëtirës së Athosit, ku heshtja flet, ku nata bëhet dritë, ku njeriu, i zhveshur nga gjithçka, vishet me hirin e Perëndisë.
Nga zemra falënderojmë edhe anëtarët e korit “Nektarie Protopsalti” nga Bukureshti, të cilët, së bashku me udhëheqësin e tyre shpirtëror, atë Joanin, me dashuri dhe flijim të madh udhëtuan posaçërisht nga Rumania e largët, që me psalmodinë e tyre lutëse dhe përmalluese ta pasurojnë kremten e Manastirit tonë dhe këtë agripni të shenjtë. Prania e tyre sonte është edhe një dëshmi tjetër se këndimi lindor orthodhoks i tejkalon kufijtë dhe gjuhët, dhe se në lavdërimin e përbashkët ne të gjithë bëhemi një kor përpara fytyrës së Perëndisë.
Le të bëhet kjo agripni e gjithë-natshme një falënderim ynë i përbashkët ndaj Perëndisë, një lutje jonë e përbashkët drejtuar Shën Joan Pararendësit, një përqafim ynë dashurie ndaj Malit të Shenjtë dhe një lutje e përulur për unitetin e të gjithë orthodhoksëve. Le të na mësojë Pararendësi i Zotit, i cili nuk kërkoi asgjë për vete, por iu dorëzua tërësisht Krishtit, që edhe ne të jetojmë jo për lavdinë tonë, por për lavdinë e Perëndisë; jo për përçarje, por për paqe; jo për veten tonë, por për Kishën e Perëndisë.
Mirë se erdhët në shtëpinë e Shën Joan Pagëzorit. Qoftë e bekuar për ju kjo agripni, qoftë e qetë lutja juaj, dhe të gjithë së bashku, në këtë natë të shenjtë, le ta ndiejmë prekjen e butë të hirit të Perëndisë. Amin.
Kësaj fjale të jerondit iu përgjigj, po ashtu me nder të madh, dinjitet dhe mirënjohje e dashuri të sinqertë, Guvernatori Civil i Malit të Shenjtë Athos, z. Alkiviadis Stefanis:
Hirësia Juaj, Episkop i Antanisë, igumen i shenjtë i Manastirit të shenjtë të Pararendësit të Nderuar, z. z. Partenij, bekoni!
Ju falënderoj shumë për fjalët Tuaja të mira, por do të doja të theksoja se nderi është imi që ndodhem këtu. Prej shumë kohësh dëshiroja të vija në manastirin tuaj, sepse kisha dëgjuar kaq shumë fjalë jashtëzakonisht të mira për Ju.
Çfarë të përmend më parë? Rindërtimin nga hiri të këtij vendi të mrekullueshëm? Gdhendjet e jashtëzakonshme në dru të ikonostasit? Ikonën e shenjtë? Shpirtërinë Tuaj dhe mënyrën me të cilën i udhëhiqni të rinjtë?
Perëndia i Shenjtë Ju ruajtë, që të vazhdoni të ofroni dhe të shërbeni në këtë vend të mrekullueshëm.
Dy gjëra do të doja të them, jerond i shenjtë, dhe me këtë do ta mbyll.
E para: më bëri përshtypje dinjiteti, besimi dhe përshpirtëria e besimtarëve që janë këtu në kishë. Dhe më kryesorja, mënyra me të cilën ata e shprehin dashurinë e tyre ndaj Jush.
Dhe e dyta: pashë me gëzim këtu fëmijë të Athoniadës, të cilët erdhën dhe folën me mua. Ne në Malin e Shenjtë jemi shumë krenarë për fëmijët e Athoniadës që janë prej këtej, dhe i përgëzojmë prindërit për krijesat e mrekullueshme që kanë sjellë në botë.
Gjithashtu gëzohem, jerond, sepse shoh këtu shumë murgj, murgj të nderuar nga Mali i Shenjtë. Pra, me të vërtetë ndiejmë se tani jemi në Malin e Shenjtë. Në fund të fundit, edhe Ju jeni athonit.
Duke e mbyllur, dua të them këtë: kur jam në Malin e Shenjtë, më pyesin cili është manastiri im i dashur, dhe unë përgjigjem se të njëzet manastiret janë të dashura për mua. Që tani e tutje do të them se njëzet e një manastire janë të dashura për mua, duke shtuar edhe këtë Manastir të shenjtë këtu.
Jerondi im, bekimin Tuaj. Ju dua shumë!
Agripninë e zbukuroi dhe e ngriti drejt qiellit këndimi i mrekullueshëm bizantin i korit “Nektarie Protopsalti” nga Bukureshti, të cilët posaçërisht për kremten e Bigorskit, së bashku me prijësin e tyre shpirtëror, prezviterin e devotshëm Joan, e përshkuan rrugën e gjatë nga Rumania, për të vendosur dhuratën e tyre – zërin e tyre – te këmbët e “Zërit që thërret në shkretëtirë”. Dhe bashkë me ta kumbonte edhe këndimi i bukur i vëllezërve tanë, me korin “Mitropoliti Kozma Preçistanski”, kështu që në një lavdërim të vetëm u bashkuan e largëta dhe e afërta, e huaja dhe e shtëpisë, sepse në Krishtin nuk ka më as të largët, as të huaj.
Kështu, në shtëpinë e Pararendësit të Nderuar, kjo natë e bekuar mbeti si dëshmi e ndritshme se Kisha flet më thellë atëherë kur lutet, se shkretëtira bëhet parajsë kur në të dëgjohet lavdërim, dhe se gëzimi i mikut të Krishtit, Shën Joanit, edhe sot i mbledh zemrat në paqe, mirënjohje dhe dashuri.
