Në përqafimin e Kopshtit të Hyjlindëses – pelegrinazhi i parë i Jerondës në Malin e Shenjtë si Episkop

Me një mallëngjim të veçantë, gëzim shpirtëror dhe mirënjohje ndaj Perëndisë së tërëmëshirshëm dhe bujar, Jeronda dhe igumeni ynë i dashur, Hirësia e Tij, Episkopi i Antanisë z. Partenij, i shoqëruar nga një pjesë e Vëllazërisë së Bigorskit, po qëndron këto ditë në pelegrinazh në Malin e Shenjtë Athos – Kopshtin e bekuar të së Tërëshenjtës Hyjlindëse dhe burimin e strehën shekullore të monakizmit orthodhoks.

Pelegrinazhit tonë iu bashkua edhe Hirësia e Tij, Episkopi i Mirinës z. Athinagora, Episkop ndihmës i Mitropolisë Orthodhokse të Meksikës, Amerikës Qendrore, Ishujve të Karaibeve, Venezuelës dhe Kolumbisë, nën Patriarkanën Ekumenike, me të cilin Jeronda ynë do të bashkëmeshojë në përkujtimin e Shën Pantelimonit.

Shkak për këtë vizitë të bekuar dhe të mbushur me hir është ftesa e përzemërt e Dikaios-it të Skitit Kutlumushian të të shenjtit, të lavdishmit Dëshmor të Madh dhe Shërues Pantelimon në Karies, mikut tonë të dashur, hierodhiakonit atë Hrisostom. Gjatë gjithë pelegrinazhit ai ishte për ne një udhërrëfyes i përkryer, duke na prirë me përkujdesje dhe dashuri vëllazërore nëpër shenjtëroret e Malit të Shenjtë. Me bekimin e Tërëshenjtërisë së Tij, Patriarkut Ekumenik z.z. Vartholomeu, të Fortlumturit tonë të nderuar, Mitropolitit të Dibrës dhe Kërçovës z. Georgij, si edhe të Manastirit të Shenjtë të Kutlumushit, Jeronda ynë do të kryesojë agripninë solemne të festës dhe do të prijë në Eukaristinë Hyjnore për nder të Dëshmorit të Madh dhe Shëruesit të Krishtit, Pantelimonit.

Ky pelegrinazh ka një domethënie të thellë dhe historike si për Jerondën tonë, ashtu edhe për të gjithë familjen e tij monastike. Kjo është ardhja e tij e parë në Malin e Shenjtë si Episkop, por njëkohësisht edhe kryesimi i tij i parë liturgjik në Athos pas plot tridhjetë e gjashtë vjetësh – që nga koha kur, si teolog i ri dhe rishtar, kishte jetuar për një periudhë në Manastirin e Shenjtë të Grigoriatit, nën drejtimin e urtë shpirtëror të Jerondës së ndjerë e të lumur Georgios Kapsanis.

Atje, në heshtjen lutëse dhe isihastike të Manastirit të Grigoriatit, mes shërbesave të gjata, bindjeve monastike dhe mësimeve patristike, rishtari i ri fitoi një përvojë të thellë dhe të drejtpërdrejtë të traditës athonite. Prej andej mori me vete bekimin e Athosit, i cili më pas u bë një nga themelet shpirtërore mbi të cilat u ripërtëri jeta monastike kinoviale në Manastirin e Bigorskit, por edhe më gjerë në atdheun tonë. Prandaj ky pelegrinazh është shumë më tepër se një vizitë e zakonshme: është një kthim mallëngjyes te burimet shpirtërore, në vendin ku dikur nisi të formohej ethosi i tij monastik.

Pas mbërritjes në Karies, qendrën administrative dhe shpirtërore të Malit të Shenjtë, më 26 korrik sipas kalendarit të vjetër, përkatësisht më 7 gusht sipas kalendarit të ri, vizituam Komunitetin e Shenjtë të Shtetit Monastik të Athosit, ku patëm një takim të përzemërt me Protoepistatin, Jerondën Georgios Vatopedinos. Në kishën e lashtë të Protatonit u përkulëm me nderim para ikonës mrekullibërëse të së Tërëshenjtës Hyjlindëse “Aksion Estin” – “Me të vërtetë është e denjë”, simboli i tërëshenjtë dhe mbulesa mbrojtëse e të gjithë Malit të Shenjtë. Kjo është ikona më e dashur për Jerondën tonë: pikërisht ajo e kishte pritur dhe përqafuar për herë të parë në Kopshtin e Hyjlindëses kur, si teolog i ri, kishte ardhur i mbushur me mall për jetën monastike. Tani, sërish para fytyrës së saj të shenjtë, ai kërkoi ndërmjetimin e saj amnor për Manastirin tonë të Shenjtë, për vëllazërinë dhe motërinë monastike dhe për të gjithë popullin tonë.

Pas pelegrinazhit në Protaton, shenjtërorja e parë që vizituam ishte Qelia e Shenjtë e Shën Nikollës së Mirës – Burazeri, në Karies. Kisha e saj e mrekullueshme, e ndriçuar nga afreske me bukuri qiellore, na futi në një heshtje të thellë lutëse. Atje u pritëm me dashuri të sinqertë vëllazërore nga Jeronda i Qelisë, hieromonaku atë Arsenios, i cili na njohu me pasurinë shpirtërore të kësaj strehe të bekuar athonite.

Rruga jonë e pelegrinazhit vazhdoi në Manastirin e Shenjtë të Filotheut. Në mungesë të igumenit, na priti sekretari i manastirit, atë Markos, me thjeshtësi monastike dhe përkujdesje. Në katholikon u përkulëm para ikonës mrekullibërëse të së Tërëshenjtës Hyjlindëse “Glikofilusa” – “E ëmbla e dashurisë”, një nga ikonat më të dashura të Athosit. Pikërisht këtu, me mallëngjim të veçantë, Jeronda ynë i dashur kujtoi agripninë e tij të parë athonite, në festën e të Dielës së Dafinave, pothuajse katër dekada më parë – një kujtim që ende jeton brenda tij si një vulë e pashlyeshme e hirit dhe e mallit të tij të parë monastik.

Në Manastirin e Shenjtë të Karakallut u pritëm nga vëllazëria e tij kristoimitare. Me mallëngjim lutës u përkulëm para ikonës mrekullibërëse të Apostujve të Shenjtë të parëndritur Pjetër dhe Pavël, para kafkës së nderuar të Apostullit të Shenjtë Vartholomeu dhe para shenjtërive të tjera të mëdha që ruhen në Manastir. Edhe me këtë Manastir të Shenjtë Jerondën tonë e lidhin kujtime të largëta dhe të shenjta, që nga koha kur për herë të parë në jetën e tij e kishte kaluar Javën e Madhe dhe të Shenjtë në Malin e Shenjtë.

Veçanërisht mallëngjyes ishte pelegrinazhi në Manastirin e lavdishëm të Ivironit. Me dashuri dhe mallëngjim të thellë u përkulëm para ikonës mrekullibërëse të Nënës së Perëndisë – së Tërëshenjtës Hyjlindëse Portaitisa, ruajtëse e Ivironit dhe e mbarë Athosit. Në katholikon u përkulëm gjithashtu para relikeve të shumta të shenjtorëve të Perëndisë dhe para shenjtërive të lidhura me Pësimet e Kryqit të Shpëtimtarit.

Në Manastirin e Shenjtë piktoresk dhe të qetë të Stavronikitës, Jeronda ynë u takua me igumenin e tij, Jerondën arkimandrit atë Tihon, me të cilin bisedoi për thellësinë e patregueshme të jetës monastike. Në hapësirën plot hir të kishës së manastirit, të stolisur me afresket e mrekullueshme të Theofanit të Kretës, u përkulëm para ikonës mozaike mrekullibërëse të Shën Nikollës Stridas – një nga shenjtëritë më të lashta dhe më të nderuara të Malit të Shenjtë.

Dita e parë e pelegrinazhit përfundoi në Manastirin e Shenjtë, Mbretëror, Patriarkal dhe Stavropigjik të Madh të Vatopedit. Atje Jeronda ynë dhe sinodhia e tij u pritën për të kaluar natën me dashuri dhe nder të veçantë nga igumeni i manastirit, Jeronda i nderuar, arkimandrit atë Efrem, dhe nga vëllazëria e tij kristodashëse. Me mallëngjim të thellë u përkulëm para Brezit të Nderuar të së Tërëshenjtës Hyjlindëse, para ikonës mrekullibërëse të Hyjlindëses Paramithia – Ngushëlluesja, para ikonave të tjera mrekullibërëse të Mbretëreshës Nënë dhe para shenjtërive të panumërta të këtij Manastiri të lavdishëm.

Në trapezë, pas shërbesës së mbrëmjes, të dy Jerondat shkëmbyen fjalë prekëse, të përshkuara nga mirënjohja ndaj Perëndisë dhe nga një gëzim i thellë kishtar. Me ndjenjë të veçantë u theksua se më në fund kishte ardhur koha që një hierark nga Kisha jonë të hyjë në Malin e Shenjtë si Episkop kanonik dhe të kryejë shërbesat hyjnore në manastiret e tij të shenjta. Jeronda Efrem e falënderoi me gjithë zemër Perëndinë për këtë ngjarje të bekuar dhe, me fjalë lavdëruese, vuri në dukje veprën monastike të Jerondës sonë në atdhe – një vepër e rritur me bekimin e së Tërëshenjtës Hyjlindëse dhe të Malit të Shenjtë Athos.

Jeronda ynë, thellësisht i prekur, foli me lot për ndjenjat që e pushtonin: pas kaq shumë vitesh që kur kishte jetuar dhe ishte ushtruar asketikisht në Athos, pranë Jerondës së ndjerë e të lumur Georgios Kapsanis, tani po vinte sërish në Kopshtin e Hyjlindëses si Episkop. Me mirënjohje të sinqertë theksoi dashurinë dhe nderin që na tregoi Jeronda Efrem, veprën e tij të madhe ungjillore, si edhe asketizmin e heshtur, por të fuqishëm dhe këmbëngulës të vëllazërisë së tij kristoimitare. Në fund, me përulësi kërkoi lutjet e Jerondës së Vatopedit për vëllazërinë tonë monastike dhe për të gjithë veprën shpirtërore në atdhe.

Bashkësia vëllazërore me Jerondën Efrem vazhdoi edhe mëngjesin e ardhshëm, pas përfundimit të shërbesës së shenjtë. Patëm mundësinë e bekuar të dëgjonim këshillat e tij atërore dhe rrëfimet plot hir për paraardhësit e tij shpirtërorë – Jerondën Josif Isihasti dhe Jerondën Josif Vatopedini – si edhe për asketë të tjerë të shenjtë athonitë, jeta dhe përpjekjet asketike të të cilëve mbeten dëshmi e gjallë e veprimit të pandërprerë të Hirit të Perëndisë.

U larguam nga Vatopedi me zemra të mbushura me mirënjohje ndaj Nënës së Perëndisë, ndaj Jerondës Efrem dhe vëllazërisë së tij të madhe dhe të mrekullueshme, për rrëketë shpirtërore me të cilat u vaditëm në këtë strehë të bekuar. Prej andej u nisëm drejt Karies, ku me dashuri të jashtëzakonshme na pritën dhe na ofruan mikpritje igumeni i Manastirit të Shenjtë të Esfigmenit, arkimandriti atë Vartholomeu, dhe vëllezërit e tij në Krishtin. Në një bisedë të ngrohtë shpirtërore u fol për dashurinë dhe bukurinë e Perëndisë sonë dhe për Kishën si bashkësinë e vetme të të gjithëve në Të.

Pelegrinazhin e vazhduam në Qelinë e Shenjtë “Shën Ana” të Jerondës sonë të dashur Antipa, ku, si gjithmonë, u pritëm me shumë dashuri në Krishtin. Jeronda Antipa dhe vëllezërit e tij perëndidashës na pritën me vëllazëri të sinqertë – së pari shpirtërisht e më pas edhe trupërisht – duke na dhuruar edhe një çast tjetër plot hir të bashkësisë së vërtetë monastike.

Takimet me Jerondat dhe murgjit e nderuar athonitë ishin shumë më tepër se vizita të zakonshme protokollare: ato ishin ngjarje të vërteta të bashkësisë monastike dhe kishtare në Krishtin e ëmbël. Në një atmosferë të ngrohtë vëllazërore u shkëmbyen fjalë dashurie, përvoja shpirtërore dhe urime të mira për vazhdimin dhe thellimin e lidhjeve ndërmjet manastireve athonite dhe familjes monastike të Bigorskit.

Mali i Shenjtë ka pasur gjithmonë një rëndësi të paçmueshme dhe jetëdhënëse për jetën shpirtërore dhe arsimuese të popullit tonë. Manastiret, skitet dhe eremitazhet e tij të heshtura ndër shekuj kanë qenë si kandila të ndezura para Fronit të Perëndisë, prej të cilave drejt viseve tona derdheshin pareshtur drita e besimit, dhurata e shkrimit dhe e dijes, pastërtia e traditës monastike dhe ngushëllimi ungjillor. Në ditë sprovash, Athosi ka qenë një strehë shpirtërore dhe një përqafim amnor; në kohë etjeje shpirtërore – një burim i pashtershëm lutjeje, urtësie dhe shprese. Nga kjo tokë e shenjtëruar, e lagur me lotët dhe përpjekjet asketike të murgjve të panumërt, populli ynë ka marrë forcë për të ruajtur besimin, për të përtërirë jetën e tij kishtare dhe për t’u ngritur përsëri drejt Krishtit. Prandaj çdo ardhje në Kopshtin e Hyjlindëses nuk është vetëm një pelegrinazh para shenjtërive të lashta, por edhe një kthim drejt një farefisnie të thellë shpirtërore – drejt kujtesës së gjallë se edhe ne jemi bij nën mbulesën e së Tërëshenjtës Hyjlindëse dhe trashëgimtarë të së njëjtës traditë patristike.

Për Jerondën tonë, kjo ardhje përfaqëson përmbushjen e një malli shumëvjeçar dhe përmbylljen e mrekullueshme të një rruge shpirtërore: dikur një rishtar i ri, i cili me frikë Perëndie pranonte mësimet e para athonite, sot ecën përsëri mbi të njëjtën tokë të shenjtëruar të asketëve të Malit të Shenjtë si murg, shërbestar i shenjtë dhe Episkop, i shoqëruar nga bijtë e tij shpirtërorë. Në çdo shenjtërore të vizituar ndërthuren kujtimi, mirënjohja dhe dorëzimi i përtërirë ndaj vullnetit të Perëndisë.

Pelegrinazhi do ta arrijë kulmin e tij liturgjik në agripninë e gjithë natës në Skitin Kutlumushian të Shën Pantelimonit në Karies, ku Jeronda ynë do të kryesojë agripninë festive dhe do të prijë në Eukaristinë Hyjnore. Kjo ngjarje do të mbetet e shënuar si një çast veçanërisht plot hir dhe historik në kronikën e Manastirit të Bigorskit – një çast mirënjohjeje, uniteti kishtar dhe puthjeje të përshpirtshme ndaj trashëgimisë shpirtërore të Malit të Shenjtë.