Sot, Mbretëresha e të gjitha qyteteve e heq kurorën e mbretërisë tokësore; duke iu dorëzuar martirizimit, pastrohet me zjarr dhurata e Konstandinit, Qyteti i Hyjlindëses; dhe prej duarve të Krijuesit të shekujve, shtëpia e shenjtorëve dhe Qyteti i dashur merr kurorën tejet të ndritshme të lavdisë së përjetshme.
Në kujtesën e shenjtë të Kishës, 29 maji nuk është vetëm data e një ngjarjeje historike dhe përvjetori i rënies së një qyteti, por një ditë soditjeje të thellë shpirtërore mbi misterin e vuajtjes, besnikërisë dhe shpresës. Sepse Konstandinopoja, Roma e Re, Mbretëresha e qyteteve, nuk ishte vetëm kryeqyteti i një perandorie, por zemra e një qytetërimi të krishterë, altari i Traditës Orthodhokse, selia e Sinodeve Ekumenike, një kandil ndriçues i teologjisë, artit dhe lutjes. Në kishat e saj lavdërohej Emri i Krishtit me bukuri të patregueshme; në manastiret e saj të shenjta piqej asketizmi i të oshënarëve; në pallatet dhe rrugët e saj zhvillohej drama e një historie që dëshironte ta shndërronte botën me fuqinë e Ungjillit.
Asnjë qytet tjetër, përveç Jerusalemit të shenjtë, nuk e ka mbartur në vetvete aq fuqishëm vulën e historisë së krishterë sa Konstandinopoja. Nëse Jerusalemi ishte vendi i Kryqit dhe i Ngjalljes, atëherë Konstandinopoja ishte vendi ku kjo e vërtetë shpëtimtare mori një shprehje të ndritur sinodike në jetën e Kishës dhe të popujve. Prej andej u përhap në të gjitha anët drita e rrëfimit orthodhoks; prej andej u formësuan përcaktimet dogmatike të besimit; prej andej u përhap madhështia liturgjike që i edukoi brezat në shijen e qiellores. Prandaj kujtimi i rënies së saj nuk është vetëm trishtim për një perandori të humbur, por një thirrje që të mos harrohet burimi prej të cilit janë ushqyer popuj dhe kultura të panumërta të krishtera.
Rënia e Konstandinopojës në vitin 1453 shënoi fundin e një epoke historike tokësore, por jo edhe fundin e misionit të saj shpirtëror. Muret e dukshme u pushtuan, por themelet e padukshme të trashëgimisë së saj mbetën të pathyeshme. Konstandinopoja ra, por nuk ra ideja e saj; nuk u shua drita e saj, as nuk u ndërpre ndikimi i saj mbi jetën e Kishës. Sepse fryma e Romeizmit, ky bashkim i shndërruar me hir i besimit, urtësisë, adhurimit dhe kulturës, vazhdoi të jetojë në të gjithë ata popuj që u ushqyen nga thesari shpirtëror bizantin. Edhe sot, kur bota gjithnjë e më shumë i harron burimet e veta të shenjta, të krishterët nuk duhet ta harrojnë Romën e Re, e cila për më shumë se njëmbëdhjetë shekuj ishte kryeqyteti i krishterimit dhe i një qytetërimi të formësuar nga Kryqi dhe Ngjallja.
Veçanërisht ne, orthodhoksët, jemi të thirrur që me mirënjohje dhe përnderim ta ruajmë kujtimin e Kostandinopojës, sepse ajo nuk është vetëm një kryeqytet historik; ajo është një qendër e gjallë e ndërgjegjes sinodike të Kishës. Sot, përmes dëshmisë së ndritur dhe të përulur të Patriarkanës Ekumenike të fronit të parë, Konstandinopoja vazhdon të jetë Nëna e Orthodhoksisë, qendra e fronit të parë, e cila me forcë të qetë, por të palëkundur, dëshmon vazhdimësinë e pandërprerë të Traditës apostolike dhe atërore. Në të dhe përmes saj, Roma e Re edhe sot mbetet boshti shpirtëror i botës orthodhokse, duke na kujtuar se lavdia e vërtetë e Kishës nuk qëndron në epërsinë tokësore, por në besnikërinë ndaj Krishtit, në unitetin e besimit dhe në shërbimin e mbushur me hir ndaj të gjithëve.
Prandaj, duke kujtuar sot rënien e Konstandinopojës, nuk i dorëzohemi dëshpërimit historik, por ripërtërijmë përgjegjësinë tonë ndaj trashëgimisë që na është dorëzuar. Lutemi për prehjen e të gjithë atyre që dhanë jetën mbi muret e saj, duke mbrojtur Shenjtëritë dhe besimin orthodhoks; lutemi edhe që ne të mbetemi bij të denjë të asaj Tradite të shenjtë, besnikë ndaj Nënës Kishë dhe ndaj unitetit në të vërtetën. Sepse qytetet mund të pushtohen, kishat mund të përdhosen, perandoritë mund të zhduken, por ajo që është vulosur me hir, me gjakun e martirëve dhe me lotët e shenjtorëve, mbetet përjetë.
Në këtë kujtesë të shenjtë dhe mirënjohëse jeton edhe Manastiri ynë i Shenjtë i Bigorskit. Çdo vit, me bekimin e jerondës sonë të dashur, Episkopit të Antanisë, z. Partenij, vëllazëria përkujton me lutje të gjithë ata që ranë në mbrojtje të Konstandinopojës dhe të besimit orthodhoks: mbrojtësit e Shenjtërive, të Mbretëreshës së qyteteve dhe të Traditës që nuk i përket vetëm së kaluarës, por edhe ndërgjegjes së gjallë të Kishës. Në një prej përsiatjeve të tij shpirtërore për Romën e Re, jeronda ynë thotë me dhimbje të veçantë, por edhe me shpresë të palëkundur:
“Vërtet, ne orthodhoksët nuk duhet ta harrojmë kurrë qytetin e Konstandinit, qytetin e Zonjës sonë të Tërëshenjtë, Hyjlindëses; qytetin e shenjtorëve të panumërt, ku u themelua besimi shpëtimtar dhe prej nga Orthodhoksia ndriti për shumë popuj e vise. Dhe se ky qendër e Orthodhoksisë së gjithëmbarshme është rregulluar nga Ekonomia Hyjnore, dhe se hiri i Perëndisë e mban dhe kujdeset për të, dëshmohet edhe nga vetë fakti se deri më sot aty jeton dhe ekziston Nëna Kishë, Patriarkana Ekumenike. Kur disa, dikur, dëshironin ta poshtëronin dhe t’i merrnin selitë e saj të lavdishme, para së gjithash Shën Sofinë madhështore, më në fund e zhvendosën — jo pa dijeninë dhe providencën e Perëndisë — në lagjen që quhet Fanar, prej nga përsëri u ndriçon me përulësi të gjithëve në frymë dhe të vërtetë.
Nëna e Perëndisë nuk e ka harruar qytetin e saj mbretëror; shenjtorët nuk e kanë harruar qytetin e Sinodeve Ekumenike, por edhe sot e mbrojnë trashëgiminë e tyre në të dhe na thërrasin neve, bijve të tyre, të gjithë orthodhoksëve, të bashkohemi rreth Fronit të Parë të besimit dhe të qytetërimit tonë, ta nderojmë dhe ta mbështesim, duke fituar kështu bekimin e qytetit qiellor të shenjtorëve.
Bashkimi në besimin e Ungjillit dhe në Traditën e Etërve është një nga aspektet e sinodalitetit; do të thosha, është cilësia e tij, por edhe kushti i tij. Vetëm ai që mbledh, që përpiqet t’i sjellë në grigjën e Krishtit ata që janë larguar dhe ndarë; vetëm ai që i shëron plagët sipas barnave të treguara nga Etërit e Kishës — ai ndërton, ripërtërin dhe bashkon. Ai bën veprat e dritës, të cilat njëkohësisht i zbulojnë qartë veprat e errësirës që qëndrojnë përballë tyre.
Pyes veten, kur sot përpiqem me mundësitë e mia të përulura të gjykoj ngjarjet në botë dhe në Kishë: a ka ndryshuar karakteri i të krishterit, duke humbur Krishtin? A e ka humbur dhembshurinë, nevojën për të mirën e përbashkët dhe për çdo vëlla veçmas kur ai është në vuajtje? A e shfrytëzojmë mundësinë kur dikush është i shtypur nën barrën e zgjedhës, për të realizuar ndonjë dëshirë dhe mendim tonin — të pasionuar, pushtetdashës dhe të kotë? Por Zoti nuk na lë kurrë pa shpresë, por na thërret të durojmë deri në fund; sepse e jona është të ‘qëndrojmë mirë, të qëndrojmë me frikë, të kemi kujdes’, ndërsa Ai i plotëson dobësitë tona dhe vendos drejtësinë.”
Qoftë i përjetshëm kujtimi i të gjithë mbrojtësve të Mbretëreshës së qyteteve; dhe Zoti na dhëntë që të mos e harrojmë kurrë Romën e Re, misionin e saj të shenjtë dhe praninë e saj të pandërprerë amnore në jetën e Orthodhoksisë. Amin.
Në vijim, nëse dëshironi të dëgjoni se si mund të kenë tingëlluar shërbesat kishtare në Shën Sofinë e Kostandinopojës, klikoni në lidhjen e mëposhtme:
Dokument zanor: Si mund të ketë tingëlluar po të gjendeshit në Shën Sofinë para 1.500 vjetësh.
Animacion 3D i Kostandinopojës së rindërtuar (klikoni në lidhje)
