Во името на Отецот, и Синот, и Светиот Дух!
Возљубени мои, нашиот Спасител Господ Исус Христос многупати им говорел на Своите ученици во параболи. Тоа се кратки приказни, земени од најобичниот, секојдневен живот – од нивата и од лозјето, од житото и од каколот, од рибарската мрежа и од брашното и квасот, од долгот и од заемот – а во себе носат таква длабочина што врз основа на нив подоцна се напишани цели томови книги. Зашто премудриот Бог знае и со наједноставни зборови да ни ја открие целата длабочина на богословието: и тајната на нашето постоење и суштествување на земјата, и тајната на нашиот однос со Него.
Токму една таква, необично убава парабола чувме и денес.[1] Но да не ја одделуваме од она што ѝ претходи, оти инаку ќе ни се затемни смислата. Господ ја изговорил неа како одговор на едно прашање од апостолот Петар: Господи, колкупати да му простам на брата си, кога ќе згреши против мене? До седумпати ли? А Он му одговори: Не ти велам до седум, туку до седумдесет пати по седум.[2] Значи, мили мои, оваа парабола не е одвоено слово; таа е Христовото толкување на прошката. Тоа „седумдесет пати по седум“ не е број, туку мерка без мерка.
I. Долгот што не може да се измери
Царството небесно прилега на цар, којшто побарал да ја расчисти сметката со своите слуги – вака ја започнува Господ Својата парабола. И кога почнал да ја расчистува сметката, довеле пред него еден човек, којшто му должел десет илјади таланти.[3] Слушнете добро, возљубени: десет илјади таланти! Тоа веќе не е долг; тоа е неизмерност. Еден талант изнесувал шест илјади денарии, а еден денариј бил надница за еден работен ден. Значи, тој човек должел толку колку што би можел да заработи за шеесет милиони работни дена. Ниту еден живот, ниту сто живота не би стасале, за да се исплати сето тоа. Господ намерно го поставува бројот така високо, за да разбереме дека тука прашањето за плаќање воопшто не се ни поставува.
И бидејќи немал со што да плати, господарот негов нареди да го продадат него, и жена му, и децата негови, и сѐ што имаше, за да наплати. Ама слугата паднал пред него на колена и му се клањал говорејќи: Господаре, стрпи се спрема мене и сѐ ќе ти платам. Гледате ли колку е тој збор човечки и колку, во исто време, е неразумен? Тој не бара прошка, бара време. Тој сѐ уште мисли дека може да плати. Сѐ уште не знае колку е сиромав.
Но господарот не му дал време. Му дал нешто неспоредливо поголемо: А господарот на тој слуга, кога се смилува, го пушти и му го прости долгот. Не му рече: „Добро, работи и ќе ми вратиш“. Не му рече: „Ќе ти го намалам долгот, ќе ти го одложам“. Му рече: слободен си. Тоа е милост безмерна, чеда мои. Тоа е Бог.
II. Оној што не се препозна себеси
А сега внимавајте што станува понатаму. Слугата, пак, штом излезе, најде еден од другарите свои, којшто му должеше сто динарии, и кога го фати, го давеше и му велеше: „Исплати ми што ми должиш!“ Сто динарии, или сто пенези, како што вели старото четиво. Сто дена работа наспроти шеесет милиони. А овој го дави, го тепа. Другарот му ги изговара истите зборови, збор до збор, коишто тој самиот ги беше изговорил малку порано: Стрпи се спрема мене и сѐ ќе ти исплатам. Истите зборови! Ама овој, кој го чу својот сопствен глас во устата на другиот, не се препозна себеси. Но тој не сакаше, туку отиде и го фрли в затвор, дури не му го исплати долгот. Тоа е најстрашното во целата парабола: човек што не се препознава себеси во ближниот. И тогаш вели Евангелието: Другарите, пак, негови, кога го видоа тоа што стана, многу се огорчија, па отидоа и му кажаа на својот господар за сѐ што се случи.[4] Се огорчиле многу, и со право. Значи, кај другите слуги имало срце. Само кај него го немало.
III. Ние сме најголемите должници
Со оваа парабола, возљубени, Господ укажува на нас, луѓето. Оти во овој прекрасен свет, сотворен од Бога, ние сме најголемите должници. Сѐ должиме. Сѐ што примаме секојдневно, сѐ што овој свет го прима од Господа – оти, сѐ е Негово, сѐ е позајмено од Него. Што имаш, што не си примил? – прашува апостолот.[5] И пак: Секој добар дар и секој совршен подарок доаѓа озгора, симнувајќи се од Отецот на светлината.[6] Ниту еден здив не е наш. Ниту најмалото нешто.
И гледајте што правиме со позајменото. Бог нѐ создаде слободни – единствено суштество во видливиот свет создадено слободно и господствено – а ние таа слобода ја свртевме против Дарителот. Се убиваме, измислуваме оружја, го уништуваме дури и светот што Бог ни го даде да го чуваме и да стопанисуваме со него.[7] Не сме сопственици, чеда; управители сме. А станавме расипници на туѓо богатство: го уништуваме и заедничкиот дом, оваа прекрасна планета што ја сотворил Бог, и се уништуваме едни со други. И никаква благодарност меѓу луѓето нема.
Човекот е токму тоа мало човече од денешната парабола. Толку многу му се даде, цело богатство, а тој и најмалку не можеше да прости. И еве нѐ и нас: ако некој ни должи малку, ако некој нѐ навредил со еден збор, подготвени сме да влеземе во конфликт, да не проштаваме, да бидеме немилосрдни. А сакаме сите други кон нас да бидат милостиви.
IV. Мерката што сами си ја избираме
Токму затоа Господ нѐ научи да се молиме со зборови што не се лесни: и прости ни ги долговите наши, како што им ги проштаваме и ние на нашите должници.[8] Знаете ли, мили мои, што бараме секој ден со таа молитва? Бараме Бог да ни мери со нашата сопствена мерка. Секој ден сами си ја изрекуваме пресудата. Затоа преподобниот Јован Лествичник вели: злопамтивиот нека се посрами од молитвата што ни ја даде Самиот Господ, оти таа молитва не смееме ни да ја изговараме додека носиме злопаметење во срцето.[9]
И Господ рече: со каква мерка мерите, со таква и ќе ви се мери.[10] И уште појасно: Ако им ги простите на луѓето гревовите нивни, и вам ќе ви ги прости вашиот Отец небесен; ако, пак, не им ги простите гревовите на луѓето, и вашиот Отец нема да ви ги прости вашите.[11] Немојте да мислите дека Бог се променил, дека од милостив станал строг. Бог е љубов[12] и не се менува. Он нѐ заплашува со нашата сопствена мерка, а не со Својата, оти нашата мерка ја знаеме, а Неговата не можеме ниту да ја измериме. Тоа е снисходење; тоа е педагогија на Лекарот, Кој знае колку е тврд болниот.
Земете пример од обичниот живот. Кога должиме на добар човек, не се плашиме многу; знаеме дека е добар и се однесуваме неодговорно токму спрема неговата доброта. А кога должиме на лихвар, или на банка, или на некој строг и груб, од кого сме зеле зашто сме имале голема потреба, тогаш сме будни, тогаш сме одговорни. Еве ја, чеда, нашата болест: кон Господа, Кој е Самата Доброта, се однесуваме неодговорно токму затоа што Он е добар. Но тоа е лукавство. Срцата ни се скаменети, огревовени, и отапела чувствителноста и кон Бога и кон луѓето. Затоа Бог ни ја покажува нашата сопствена мерка, та да се уплашиме од себе, а не од Него.
V. Затворот што сами си го градиме
Оти без Бога животот човечки е мрак. Го гледаме и денешниот свет: отиде напред во технологија, во наука, во знаењето, како никогаш досега во историјата, а истовремено човекот живее во темнина и прави мрачни и ужасни работи. Светлината светли во темнината и никогаш не се гасне, но луѓето повеќе го засакаа мракот отколку светлината.[13] Бог, пак, сака да нѐ спаси; Бог сака да нѐ помилува. Бог е љубов и сака да нѐ изведе од бездната во којашто самите ние западнавме.
И еве го, возљубени, најважното во денешното четиво. Кога Евангелието вели дека господарот го повика и му рече: Лукав слуго, јас ти го простив целиот долг, зашто ми се молеше; не требаше ли и ти да се смилиш над својот другар, како што се смилив и јас над тебе? – и кога понатаму вели дека се разгневи господарот негов, па го предаде на мачители – да не помислиме дека Бог од милостив станува одмаздник. Гневот Божји, како што учат светите отци, е збор човечки, изречен заради нашата немоќ да зборуваме за Бога поинаку.[14] Бог секогаш е Ист; Он е Љубов и никогаш не престанува да биде Љубов. Она што се менува сме ние самите.
Тој човек сам се затвори. Уште додека беше слободен, ја носеше темницата во себе. Кога го фати другарот за грло, тој веќе беше во затвор, само уште не го знаеше тоа. Прошката Божја беше излиена врз него, но неговото срце остана затворено, и затоа таа не најде каде да се смести. Затоа и Златоустиот отец вели дека злопаметењето е полошо од секој друг грев.[15]
Така и денешниот човек. Светот во којшто живееме е самозаробен во сопственото зло, зашто луѓето избраа да одат по патот на злото и станаа расипници на она што им е доверено. Не нѐ затвора Бог, чеда мои. Ние сами се затвораме – со тврдото срце, со злопаметењето, со неспособноста да опростиме. И благодатта Божја, којашто секогаш се излива и никогаш не престанува, наоѓа затворена врата.
VI. Само во скрушени срца се вселува Бог
Затоа оваа парабола Господ ја кажа за да нѐ разбуди од жестокосрдието. Да ни каже: имате Господар Кој е милостив, Кој ви ја испреварува и самата молба, Кој ви дава сѐ на дар. Бидете и вие такви. Проштавајте секому – не затоа што другиот заслужил, туку затоа што нам ни е опростено толку многу. И не пристапувајте кон светиот олтар, доколку се сетите дека брат ви има нешто против вас: најнапред помирете се, па тогаш принесете го дарот.[16]
Барајте од Бога да ви помогне; секој ден барајте да ви ги омекнува срцата. Оти во тврдо срце Бог не влегува. Срце скрушено и смирено Бог нема да презре.[17] Само во такви срца – сокрушени, смирени, љубовни – може да се всели Он. А кога Он ќе се всели, тогаш прошката веќе нема да ни биде подвиг: ќе ни биде природна, како дишењето.
И така, мили мои, нека ни даде Господ, по молитвите на Пречистата Своја Мајка и на светиот Јован Крстител, Претеча Господов и покровител на нашата света обител, да не бидеме како оној ситнодушен слуга, туку како Господарот кој опрости; за да не се исполни и врз нас последниот збор на денешното четиво: Така и Мојот Отец небесен ќе направи со вас, ако секој од вас не му ги прости од срце гревовите на брата си.
А мене, недостојниот, простете ми, и молете се за мене. Амин.
[1] Мт. 18,23–35. Ова е редовното евангелско четиво на Единаесеттата недела по Педесетница, коешто во истиот ден се чита заедно со апостолското четиво од 1 Кор. 9,2–12.
[2] Мт 18,21–22.
[3] Според атичкиот систем на мерење, еден талант изнесувал шест илјади драхми, а драхмата приближно му одговарала на римскиот денариј, којшто, пак, претставувал надница за еден работен ден (сп. Мт. 20,2). Според тоа пресметување, десет илјади таланти изнесуваат околу шеесет милиони денарии, а односот меѓу двата долга во параболата е приближно 600.000 спрема 1.
[4] Мт. 18,31.
[5] 1 Кор 4,7.
[6] Јак. 1,17.
[7] Сп. Битие 1,28 и 2,15. Според православното учење, човекот не е сопственик на создаденото, туку управител кому му е доверено да го чува и да го работи.
[8] Мт. 6,12.
[9] Св. Јован Лествичник, Лествица, Слово 9 (За незлопаметењето), PG 88.
[10] Мт. 7,2; сп. Мк. 4,24 и Лк. 6,38.
[11]Мт. 6,14–15.
[12] 1 Јн. 4,8 и 4,16.
[13] Сп. Јн. 1,5 и Јн. 3,19.
[14] Сп. св. Јован Дамаскин, Точно изложение на православната вера I, 11 (За она што за Бога се вели телесно), PG 94.
[15] Св. Јован Златоуст, Беседа на параболата за должникот на десет илјади таланти, којшто бараше сто динарии, и дека злопаметењето е полошо од секој грев (De decem millium talentorum debitore), PG 51, 17–30; сп. и Беседа 61 на Евангелието според Матеј, PG 58.
[16] Сп. Мт. 5,23–24.
[17] Пс. 50, 19.
