Слово на Неговото преосвештенство епископ Антаниски г. Партениј, игумен на Бигорската свештена обител, изговорено по читањето на светото Евангелие на Божествената Литургија, на споменот на свети Лонгин Стотник, 16/29 октомври 2026 лето Господово
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух.
Возљубени во Христа, славиме денес еден необичен светија, на кого што, според римскиот закон, а на барање на јудејските првосвештеници, му било наложено да Го погуби Христа Господов, да Го распне на крст, да ја спроведе врз Синот Божји најстрогата смртна казна. Значи, денешниот светител бил определен да биде егзекутор на Господ Исус Христос. Тој е стотникот за кого што чувме во денешното евангелско четиво[1] – оној кој, стоејќи под Крстот, накрај исповедно ќе извика: Навистина, Овој беше Син Божји![2]
Овој римски офицер бил началникот на четата којашто требало да Го одведе Христа на Голгота и таму да се погрижи Он да биде распнат и усмртен. А потоа истиот тој началник, со истата чета, требало да го чува и запечатениот гроб. Зашто првосвештениците и фарисеите се беа сетиле на Христовите зборови: По три дена ќе воскреснам – па отишле кај Пилат и побарале гробот да биде обезбеден до третиот ден, за да не дојдат Неговите ученици ноќе, да Го украдат и да му кажат на народот: ’Воскресна од мртвите. ‘ Пилат им одговорил: Имате стража; одете и обезбедете како што знаете. Тие отишле, го обезбедиле гробот, запечатувајќи го каменот, и поставиле стража.[3]
Гледате ли колку е безумно злото? Токму она што го смислиле против Него, најмногу се сврте против нив самите. Сѐ било според законот: законски запечатен гроб, законски поставена стража. Затоа никој не може да каже дека Христос не воскресна. Печатот, каменот и стражата, коишто требало да Го задржат во гробот, станаа најсигурни сведоци на Неговото Воскресение.[4] Незадржливиот во смртта – Оној за Кого апостол Петар ќе рече дека не беше можно таа да Го задржи[5] – воскресна од запечатениот гроб. Тоа го виделе и самите стражари, кога настана голем земјотрес и тие од страв се стресоа и станаа како мртви.[6] Но не сите поверувале: едни го примиле во срцето она што го беа виделе, а други, како што ќе чуеме, своето сведоштво го продале за сребро.
А Лонгин кого што денес го славиме, поверувал уште на таму, на страшната Голгота. Оти кога Христос бил распнат на Велики Петок, од шестиот час настана темнина по целата земја до деветтиот час; земјата се затресе и карпите се распукаа.[7] Сонцето ги сокрило своите зраци,[8] како да се срамело од она што се случувало на земјата – се срамело од луѓето. Се посрамила и самата природа, зашто луѓето, неблагодарни, Бога во тело Го распнаа – Господа на славата.[9] Сето тоа го видел Лонгин и, обземен од страв Божји, исповедал дека Распнатиот е Син Божји. Какво таинство! Оној кој беше пратен да Му го одземе животот на Христа, од Христа прими вечен живот.
✻ ✻ ✻
Возљубени, да се вразумиме и да тргнеме по Христа, како што тргнал Лонгин, којшто, гледајќи сѐ што се случило на страшната Голгота, од егзекутор стана Негов следбеник. Зарем се малубројни чудата што ние ги гледаме? Зарем е малку тоа што Он доброволно дојде на Голгота да се распне заради нас, за да нѐ спаси и да ни го покаже вистинскиот пат? Зарем е малку тоа што Он и сега доаѓа во нашите животи и чека да Му биде отворено нашето срце? Ете, стојам пред вратата и чукам, вели Господ; ако некој го чуе Мојот глас и ја отвори вратата, ќе влезам кај него.[10]
Нашето срце, чеда мои, често личи на тој гроб. И ние имаме свој камен – егоизмот; свој печат – затвореноста во себе; своја стража – стравот некој да не нѐ допре и да не нѐ измени. Но Оној Кого не Го задржаа ниту печатот ниту стражата, сака и нас, од запечатените гробови на нашиот егоизам и на нашата затвореност, да нѐ изведе и да нѐ направи Свои деца – деца на светлината и на воскресението.
Затоа, да Му ги отвориме своите срца. Он тоа го чека. И ќе нѐ направи нова твар[11]; ќе нѐ направи бестрашни борци – најнапред против нашиот егоизам, којшто е нашиот најголем проблем, против нашата самоизолираност и затвореност во себе. И тогаш ќе станеме победници, како што стана победник и свети Лонгин.
Затоа неговото име сега стои запишано во споменот на Црквата. Го славиме веќе речиси две илјади години – свети Лонгин Стотникот. Не затоа што стоел на Голгота: таму стоеле и други, но нивните имиња се заборавени, избришани. Името на Лонгин е запишано во книгата на животот. Тој влезе во Божјото помнење – нешто за кои сите треба да се потрудиме: Бог да нѐ запише во книгата на животот. На истата таа Голгота благоразумниот разбојник не побара ништо друго освен тоа: Спомени ме, Господи, кога ќе дојдеш во Царството Свое![12] А Бог ќе нѐ запише тогаш кога, верувајќи во Него, ќе водиме борба против злото што е во нас и ќе станеме Негови вистински следбеници. Тоа го сака Христос, Кој се распна заради нас.
Да земеме пример од овој војник, којшто на крајот стана толку смирен. Ја напушти римската војска, ги остави сите почести и стана сведок и проповедник Христов. Кога првосвештениците и старешините им дадоа доволно пари на стражарите и ги поучија да зборуваат: Неговите ученици дојдоа ноќе и Го украдоа додека ние спиевме,[13] свети Лонгин не пристанал да ја шири таа лага – ниту за пари, ниту од страв. Затоа бил гонет.[14] Се повлекол во својата татковина, Кападокија, и таму Го проповедал Распнатиот и Воскреснатиот, смирено чекајќи да се изврши и над него смртната пресуда што Пилат ја издејствувал од царот. А кога пристигнале војниците пратени да го погубат, тој ги примил во својот дом и ги угостил, па дури потоа им открил дека тој е Лонгин, кого го бараат.
Оти тој веќе знаел Чија прегратка го чека. Го видел Христа како се распнува за светот и како смирено ги раширува рацете за сите нас,[15] и сфатил дека таа прегратка е и за него – за војникот што беше определен да Го погуби: и него Он го прегрнува. Потоа го видел и Неговото сеславно Воскресение. Затоа за него било чест, во името Христово, да ја пролее својата крв и да се пресели во вечниот живот.
Нека нѐ чуваат неговите молитви. Да одиме и ние по тој благословен пат: да бараме од Христа секогаш да ни го отвора срцето, а свети Лонгин да се моли за нас – и за мене недостојниот – секогаш да Го препознаваме Христа во знаците што постојано ни ги испраќа, за да одиме по стазите на спасението, како што тргна по него и тој, војникот под Крстот, кога ги подигна очите кон Распнатиот и во Него Го позна Синот Божји. Амин.
[1]Евангелско четиво на празникот (16/29 октомври) е според Матеј 27, 33–54. Идентификацијата на стотникот од Мт 27, 54 со Лонгин, како и податокот дека тој командувал и со стражата кај гробот, се од црковното Предание: Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, ed. H. Delehaye (Propylaeum ad Acta Sanctorum Novembris), Bruxellis 1902, 16 окт., col. 141–144; Псевдо-Исихиј Ерусалимски, Martyrium S. Longini centurionis (BHG 988; CPG 6589), PG 93, 1545–1560; Св. Николај Охридски и Жички, Охридски пролог, 16 октомври. Најраното сведоштво за неговото мачеништво е кај свети Јован Златоуст: In Matthaeum homilia 88, 2 (PG 58, 777).
[2] Мт 27, 54.
[3] Мт 27, 63–65.
[4] Св. Јован Златоуст, In Matthaeum homilia 89, 1 (PG 58, 781): „Насекаде измамата сама себеси се побива и, против својата волја, ѝ сведочи на вистината“. Во продолжение (89, 2) Златоуст забележува дека имало и печат, и камен, и стража, а сепак не можеле да Го задржат; единствената последица беше тоа што погребот стана јавно познат, а со тоа се докажа и Воскресението.
[5] Дела 2, 24.
[6] Мт 28, 2-4.
[7] Мт 27, 45-51.
[8] Сп. стихира од службата на Велика Сабота (Триод): Ὁ συνέχων τὰ πάντα ἐπὶ σταυροῦ ἀνυψώθη… ὁ ἥλιος τὰς ἀκτῖνας ἀπέκρυψε… – „Оној Кој држи сѐ беше подигнат на крст… сонцето ги сокри зраците…“.
[9] Сп. Петти вселенски собор (Константинопол, 553), анатемата 10: Господ наш Исус Христос, распнатиот во тело, е вистински Бог, Господ на славата и Еден од Светата Троица. Бог Словото пострада во тело (1 Пет 4, 1), а не во Својата божествена природа.
[10] Откр 3, 20.
[11] 2 Кор 5, 17.
[12] Лк 23, 42.
[13] Мт 28, 12–13.
[14] Според Житието (16 октомври), јудејските старешини се обиделе да го поткупат и самиот Лонгин, но без успех; таму е зачуван и податокот дека ги примил во својот дом војниците пратени да го погубат. За неговото повлекување во Кападокија, за пресудата што Пилат ја издејствувал од царот Тибериј и за погубувањето, сп. Псевдо-Исихиј, Martyrium S. Longini, PG 93, 1545–1560; Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, col. 141–144.
[15] Св. Кирил Ерусалимски, Катихеза 13, 28 (PG 33, 805): „Ги рашири рацете на Крстот за да ги прегрне краиштата на вселената, зашто оваа Голгота е средиштето на земјата“.
