Слово на Неговото преосвештенство епископ Антаниски г. Партениј, игумен на Бигорската свештена Обител, изговорено за празникот Покров на Пресвета Богородица, во сечесниот храм на Мајката Божја во с. Ростуше, на 1/14 октомври 2026 лето Спасителово
Во името на Отецот и Синот и Светиот Дух!
Возљубени отци, браќа и чеда мои, се собравме денес во овој свет и сечесен храм, посветен на Пресветата Владичица наша Богородица, за да го прославиме нејзиниот празник, кого што го нарекуваме Покров. Самото име ни го укажува на она што празнуваме: едно чудо, едно мајчинско покривање, една неизмерна милост што се случила во Цариград, во прочуениот царски храм на Богородица во Влахерна, таму каде што со векови се чувале нејзините чесни одежди.[1]
Имено, во текот на една благословена ноќ, за време на сеноќното бдение, свети Андреј, Христа ради јуродив, заедно со својот ученик Епифаниј, се удостоил со чудесно видение: ја здогледал Пресвета Богородица како величествено влегува во храмот – или, поточно, како нисходи од небесата и влегува низ Царските двери. Облеана во неизречива слава и опкружена со мноштво светии, Таа чекорела со свети Јован Претеча и свети Јован Богослов од двете страни. Потоа коленичела и долго, со мајчински солзи, се молела за народот собран во храмот. Најпосле, го симнала од својата глава покривалото – светото платно што го носела, а коешто ние го нарекуваме омофор – и го распрострела над сите присутни како знак на закрила, утеха и милост. А тоа покривало блескало над народот, сјајно како молња. „Гледаш ли, брате, како Владичицата на светот се моли за сите?“ – го прашал Андреј својот ученик. „Гледам, оче свет, и се ужаснувам“ – одговорил Епифаниј.[2]
Секако, тоа покривање треба да го разбереме пред сè во духовна смисла. Но ние, луѓето, за полесно да ги восприемаме невидливите тајни, имаме потреба од допирливи, видливи и симболични знаци – од нешта блиски до нашето искуство и до нашиот разум. Токму затоа Пресвета Богородица, сакајќи да ги утеши овие Божји светии, а преку нив и целата Црква во времиња на искушенија, страв и безнадежност, и да ги утврди христијаните во верата, се јавила видливо во царскиот храм. Со тоа покажала дека Таа, како грижлива Мајка, со својот молитвен покров ги закрилува не само нив, туку и сиот свет, зашто самата стана пречисто сместувалиште на несместливиот Бог. [3]
✻ ✻ ✻
Да застанеме малку на оваа мисла, мили мои. Богородица стана најголемиот пријател на Светиот Дух. Уште при Благовештението Архангелот ѝ рече: Духот Свети ќе слезе на тебе и силата на Севишниот ќе те осени.[4] Осенета од Духот – покриена, засолнета од Него – Таа самата станала покров. А за Светиот Дух ние во една молитва, на секое повечерие велиме: Надеж моја е Отецот, прибежиште мое – Синот, покров мој – Духот Свети, Троице Света, слава Ти![5] Погледнете: на Бог Светиот Дух Му се припишува токму тоа својство – да покрива и да стоплува.[6] Така и со Богородица. А Таа била човек, како и ние. Но видете што прави благодатта Божја! Бидејќи Богородица целиот свој живот го поминала во исклучително смирение и чистота, станала орган на Светиот Дух, достојно сместувалиште на Самиот Бог, за преку неа второто Лице на Света Троица да земе плот. И не случајно Таа, според благодатта, според Божествените енергии со кои потполно се приопштила и причестила, може да ги слуша молитвите на илјадници луѓе и илјадници народ да покрива, како што и Самиот Христос нѐ покрива од Крстот.[7]
Нејзиното смирение го гледаме на секоја страница од Евангелието: колку е тивка, колку е мирна, колку е незабележлива. На архангелот му одговара само: Ете ја слугинката Господова; нека ми биде според твојот збор![8] И самата Таа, во својата песна, го именува она заради кое Бог ја погледна: зашто Он погледна на смирението на слугинката Своја.[9]
Погледнете ја дури и таму, на Голгота, под Крстот.[10] Со какво смирение ја поднесува болката на Својот Син! А слушаме од Евангелието дека дури ни небото не можело да гледа како човекот Го убива својот Бог: сонцето потемне, земјата се затресе, карпите се распукаа[11] – сета твар се измени од страв, како што пее Црквата на Велики Петок.[12] Создадениот свет не ја издржа таа глетка. А Мајката, која најмногу ја боли, стои и молчи, и смирено ја носи својата болка. Таква е нашата Богородица.
Ја гледаме и на свадбата во Кана Галилејска.[13] Кога го замолува Христа да направи чудо, Он ѝ одговара: Што имаш со Мене, жено? Уште не дошол Мојот час. А Таа ништо повеќе не зборува, не се правда, не настојува, туку само им вели на слугите: Што и да ви рече, направете! Сите нѐ упатува кон Христа. Таа е најдобриот патоказ, Мајката на човечкиот род, најдобриот патоказ кон Христа, зашто ни го покажува патот на смирението.
А откако ќе тргнеме по тој пат, откако ќе го посакаме, по нејзините молитви ќе бидеме покриени и стоплени. Сите ние, чеда мои, бараме покрив, зашто постојано грешиме, постојано ги престапуваме заповедите. А Таа ни проштава, како секоја добра мајка – зашто мајката е поим во овој свет за сеопростувачка љубов. Колку повеќе тоа го има во Богородица, Која ја црпи љубовта од Самиот Бог, од Светиот Дух! А таму, во Светиот Дух, љубовта е неизмерна и крај нема. Токму затоа Богородица е полна со љубов.
Значи, кога ќе посакаме да тргнеме по Божјиот пат со смирение, Таа е тука: да нѐ покрива и да нѐ патеводи. И покривајќи нѐ како Мајка, Таа нѐ учи дека треба да одиме по патот на Евангелието, доколку сакаме еден ден да се насладуваме во Царството Небесно. Зашто царството Божјо е внатре во вас, вели Христос[14] – тоа почнува уште од сега и се пренесува во вечноста. Треба да ни е јасно: нашиот живот не завршува тука, тој продолжува во вечноста. Но за да продолжи во вечноста, треба уште одовде да се приопштуваме кон вечниот Бог, да се приопштуваме кон Царството Небесно, да се прилепуваме кон светиите, зашто со нив ќе се сретнеме. Таму, во вечноста, нашиот живот ќе продолжи заедно со сите светии, знајни и незнајни.
Но за да бидеме такви – за да се приопштиме во вечноста – треба и ние да ги покриваме другите; треба и ние да бидеме топлина и одмор за ближните, исполнувајќи се со љубовта Божја, зашто љубовта покрива многу гревови.[15] Треба и ние да проштаваме, бидејќи постојано прошка бараме;[16] треба и ние да покриваме, бидејќи сме покривани.
Пресвета Богородица, Мајката која ни ја даде Бог, може најмногу во сите овие нешта да ни помогне. Нека Таа, Која во Влахерна ги покри луѓето со својот светол мајчински омофор, го распростре и денес над сите нас, над овој храм и над секој дом, и нека нѐ патеводи, мене недостојниот и сите вас, кон Царството Небесно. Амин.
[1] Празникот Покров на Пресвета Богородица се празнува на 1/14 октомври. Храмот на Богородица во Влахерна, подигнат во V век од царицата Пулхерија, бил еден од најзначајните храмови на Константинопол; во него, во посебен параклис (Ἁγία Σορός), се чувале чесната Риза и Појасот на Пресвета Богородица. Сп. Синаксар за 1 октомври; Л. Риден (L. Rydén), The Life of St Andrew the Fool, т. 1: Introduction, Uppsala 1995, 41–56.
[2] Грчкиот текст на житието зборува за мафорион (μαφόριον) – долго покривало на главата и рамењата, какво што носеле омажените жени на Исток. Во словенската традиција тоа покривало вообичаено се нарекува „омофор“, по аналогија со архиерејскиот омофор, а оттаму и во иконографијата на Покровот.
[3] Акатист на Пресвета Богородица, икос 8: „Радувај се, сместувалиште на несместливиот Бог“ (Χαῖρε, Θεοῦ ἀχωρήτου χώρα).
[4] Лк. 1:35.
[5] Молитва на свети Јоаникиј Велики (†846), од утринските молитви и на Повечерието: „Надеж моја е Отецот, прибежиште мое – Синот, покров мој – Духот Свети, Троице Света, слава Ти!“ (Ἡ ἐλπίς μου ὁ Πατήρ, καταφυγή μου ὁ Υἱός, σκέπη μου τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, Τριὰς Ἁγία, δόξα σοι).
[6] Според православното учење, сите дејства на Бога се заеднички на трите Лица на Света Троица, но на одделни Лица, по начинот на нивното откривање во домостројот на спасението, им се „припишуваат“ одделни својства (т.н. присвојување, ἰδιοποίησις): така, на Отецот – изворноста, на Синот – искупувањето, на Светиот Дух – осветувањето, утехата и покривањето. Сп. Свети Јован Дамаскин, Точно изложение на православната вера I, 8; PG 94, 821–832.
[7] Св. Григориј Палама, Беседа 37, на Успението на Пресвета Богородица, PG 151, 472B: Богородица е „граница (μεθόριον) меѓу создадената и несоздадената природа“, и преку неа се даваат сите дарови на Благодатта на сите созданија.
[8] Лк. 1:38.
[9] Лк. 1:48.
[10] Јн. 19:25–27.
[11] Мт. 27:45, 51; Лк. 23:44–45.
[12] Стихира на Вечерната на Велики Петок: „Сета твар се измени од страв, гледајќи Те, Христе, како висиш на Крстот: сонцето потемне и основите на земјата се затресоа…“ (Посен Триод, Велики Петок, Вечерна, стихира на „Господи, повикав“).
[13] Јн. 2:1–5.
[14] Лк. 17:21: „Зашто, ете, царството Божјо е внатре во вас“.
[15] 1 Петр. 4:8: „Зашто љубовта покрива многу гревови“.
[16] Мт. 6:14–15.
