Кога ќе стивнат празничните ѕвона, кога многубројните поклоници полека ќе почнат да се разотидуваат по своите домови, а манастирскиот двор повторно ќе ја прими својата вообичаена тишина, во монашкиот дом останува нешто што не завршува со празникот – благодарноста.
Благодарноста кон Бога. Благодарноста кон Чесниот Претеча, кој повеќе од еден милениум е небесен домаќин и чувар на ова Светилиште. Но и благодарноста кон сите оние кои низ вековите Му го принесувале својот живот на Бога на ова место; кон оние кои граделе, обновувале, се молеле, постеле, страдале, дарувале и тивко се вградувале во живото тело на Бигорската обител.
Затоа празникот на Усекновението во Бигорски не завршува со големото празнично собрание.
Според древното манастирско предание, по торжеството во чест на небесниот застапник следува благодарниот спомен на нашите претходници, ктитори, отци и браќа – на оние преку кои Божјата Промисла го сочувала неговиот дом низ столетијата.
Така, по величественото празнување на свети Јован Крстител, попладнето во неговиот Бигорски храм беше отслужена традиционалната Ктиторска вечерна богослужба, на која молитвено се свртуваме кон првиот ктитор и основоположник на нашата Обител, светиот отец наш Јован Дебранин – Бигорски, Архиепископ Охридски.
Чудесно е како во историјата на ова место се среќаваат двајца Јовановци.
Едниот – Пророкот и Претечата, кој од вечноста го избира ова место за свој дом; другиот – пустиножителот Јован, кој, според древното бигорско предание, во почетокот на 11. Век ја наоѓа чудотворната икона на Крстителот и во 1020 лето Господово околу неа го поставува почетокот на манастирот.
Како Светиот Претеча да го повикал својот истоимен слуга да му подигне дом, а тој, со монашка послушност, го примил небесниот повик.
Оттогаш поминале повеќе од илјада години.
Луѓето се менувале, царствата исчезнувале, границите се преместувале, времињата носеле и слава и разорување, но молитвата на ова место не престанала. Секое поколение оставало по нешто свое: некој камен, некоја икона, некоја книга, некој конак; но најважно од сè – некој живот принесен на Бога.
Токму затоа зборот „ктитор“ во Црквата не означува едноставно човек што изградил нешто. Вистинскиот ктитор се вградува себеси во она што Му го принесува на Бога.
И токму такви ги памети Бигорски своите отци: јеромонахот Иларион од Елевци, кој во XVIII век го започна големото обновување на Обителта; јеромонахот Митрофан од Лазарополе, под чиј труд се издигна денешниот соборен храм; великиот игумен архимандрит Арсениј од Галичник, чие време остави неизбришлив белег врз благолепието, духовното и градителското величие на Манастирот; неговите наследници и сите познати и непознати игумени, монаси, градители, дарители и благоукрасители, чии имиња можеби не ги зачувала човечката историја, но сигурно ги чува Божјото паметење.
За нив беше принесена молитвата на Обителта.
За сите оние кои некогаш чекореле по истите камени плочи; кои стоеле на истите стасидии; кои во ноќната тишина ги кажувале истите псалми и молитви; кои ја целивале истата чудотворна икона на Претечата и го изговарале истото: „Господи Исусе Христе, помилуј ме“.
Особено трогателна беше оваа Ктиторска вечерна токму годинава.
Само неколку часа претходно, во истиот храм, тројца наши браќа беа родени за монашкиот живот. Теодосиј, Харитон и Никифор за првпат стоеја меѓу братството во своите монашки раса и схими, а Црквата веќе ги воведуваше во една од најдлабоките тајни на монаштвото: човекот никогаш не почнува од себеси.
Пред нас секогаш има отци и претходници.
Некој пред нас се молел за да можеме ние денес да се молиме. Некој се откажал од себе, за ние денес да најдеме духовен дом. Некој поднел студ, глад, сиромаштија, прогонство или човечка клевета и неразбирање, за да ни остави место во кое денес без страв можеме да Му пееме на Бога.
Монаштвото е токму такво непрекинато предание.
Од отец на син. Од Старец на ученик. Од поколение на поколение.
Не се предава само правило, типик или одежда. Се предава искуството на боговидението. Начин на стоење пред Него. Начин на плачење и радување. Начин на љубење. Начин на умирање за себе, за да заживее Христос во срцето.
И така, тројцата најмлади членови на братството застанаа во молитвен спомен пред оние кои одамна ја завршиле својата земна монашка патека, како нови гранчиња на едно древно дрво чии корени се длабоко вкоренети во светата земја на Бигорски.
По Ктиторската вечерна, молитвата на Обителта се претвори во помен, во кој Старецот и браќата си спомнаа за сите нејзини блаженоупокоени ктитори, игумени, монаси, градители, дарители и добротвори.
Зашто Црквата не ги заборава своите починати.
Таа не ги остава во некакво далечно минато. Ги внесува во молитвата. Ги принесува пред Бога. Ги запишува во своите диптиси и ги изговара нивните имиња пред Жртвеникот, бидејќи во Христа нема мртви и заборавени: има живи кои се преселиле од видливото кон невидливото.
А она што започна со вечерниот помен, својата полнота ја најде во Божествената Евхаристија.
На чесниот годишен спомен на свети Јован Дебранин – Бигорски, Архиепископ Охридски и прв ктитор на Обителта, со светата архиерејска Литургија чиноначалствуваше нашиот возљубен старец и игумен, Неговото преосвештенство епископот Антаниски г. Партениј, во молитвено сослужение со браќата свештенослужители.
И токму во Евхаристијата станува јасно што значи вистинскиот спомен во Црквата.
Не само да се раскаже што направиле нашите претходници. Не само да се сочуваат нивните имиња во книга или нивните ликови на старите слики и раскази. Туку сите да бидат принесени во Христовото „сега“, околу Неговата Трпеза, каде што времето се отвора кон вечноста и каде што живите и упокоените се соединети во едното Тело Господово.
Пред светиот Жртвеник стоеше нашиот Старец, кој и самиот повеќе од три децении го продолжува истиот ктиторски подвиг – не само со обновувањето и благоукрасувањето на материјалниот Бигорски дом, туку, пред сè, со неговото најскапоцено богатство: живите човечки души посветени на Христа.
Оти, најголемото чудо на една Обител е кога таа повторно ќе почне да раѓа монаси. Кога во неа ќе има човек што ќе каже: „Господи, еве ме – Твој сум“.
И можеби токму затоа годинашниот ктиторски спомен имаше една особена полнота. Споменувајќи ги оние кои некогаш го носеле Бигорски на своите плеќи, пред нас стоеја три нови монаси кои го започнуваат својот пат во истата таа жива верига на преданието.
Минатото не беше зад нас.
Тоа живееше во сегашноста.
Свети Јован Дебранин, старите игумени и браќа, Старецот и неговите духовни рожби – сите како да се сретнаа во една точка: во благодарењето кон Бога.
И можеби токму тоа е најдлабоката смисла на ктиторскиот ден: да разбереме дека ништо од она што го имаме не започнува од нас и не ни припаѓа само нам. Ние сме наследници, но само за кратко. Она што сме го примиле од отците треба да го сочуваме, да го умножиме со љубов и, кога ќе дојде времето, да им го предадеме на оние по нас – почисто, поживо и поблиску до Христа.
Нека светиот отец наш Јован Дебранин – Бигорски, Архиепископ Охридски и прв ктитор на ова Светилиште, заедно со светиот славен Пророк, Претеча и Крстител Господов Јован, го чува овој свет дом што Божјата Промисла му го довери.
Нека ги спомне Господ во Своето Царство сите негови блаженоупокоени ктитори, игумени, монаси, градители, благоукрасители, добротвори и приложници.
А на нашиот Старец, братството и сестринствата, и особено на новите монаси Теодосиј, Харитон и Никифор, нека им дарува сила верно да го продолжат она што отците со толку голема љубов го започнале.
На блажените ктитори и отци – вечен им спомен!
На живите продолжувачи на нивното предание – Божја сила и благослов!
А на Бигорската Обител – да остане до крајот на вековите дом на молитвата, покајанието и средбата со Христа. Амин.
